Ngày 8/3, tại phường Vị Thanh (TP Cần Thơ), Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội nghị sơ kết hai năm thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đến năm 2030.

Phát biểu tại hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết sau hơn hai giờ làm việc nghiêm túc, hội nghị đã hoàn thành toàn bộ chương trình đề ra. Các đại biểu đã nghe báo cáo sơ kết hai năm triển khai đề án cùng nhiều ý kiến tâm huyết từ các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức quốc tế và các chuyên gia.

Theo Bộ trưởng, những ý kiến này cung cấp nhiều thông tin thực tiễn quan trọng, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp thiết thực cho giai đoạn tiếp theo của đề án. Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường ghi nhận và biểu dương sự vào cuộc tích cực của các địa phương, đơn vị, cộng đồng doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân trong thời gian qua.

Chuyển biến trong tư duy sản xuất lúa

Theo đánh giá tại hội nghị, với cách làm bài bản, trách nhiệm và đồng bộ, đề án đã bước đầu đạt được nhiều kết quả tích cực. Một trong những chuyển biến rõ nét nhất là sự thay đổi về nhận thức của cả hệ thống chính trị và người dân đối với mục tiêu phát triển bền vững ngành hàng lúa gạo.

Đến nay, đề án được xác định không chỉ là chương trình phát triển sản xuất mà còn là bước đi quan trọng trong quá trình cơ cấu lại ngành hàng lúa gạo vùng ĐBSCL, hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững và có trách nhiệm với môi trường.

Nông dân tại nhiều địa phương đã từng bước thay đổi tập quán canh tác truyền thống, tiếp cận và áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến như “1 phải 5 giảm”, “3 giảm 3 tăng”, canh tác lúa thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu. Đồng thời, nhiều mô hình quản lý nước tưới theo phương pháp ngập khô xen kẽ (AWD), sử dụng phân bón hợp lý và giảm phát thải khí nhà kính cũng được triển khai.

Một số địa phương như Cần Thơ, Đồng Tháp và An Giang đã chủ động nhân rộng các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, giúp nâng cao thu nhập cho nông dân, đồng thời góp phần giảm phát thải.

Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp lớn đã tham gia chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, hỗ trợ nông dân từ khâu sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, từng bước hình thành các liên kết sản xuất bền vững và minh bạch.

Theo Bộ trưởng, những kết quả bước đầu này không chỉ góp phần nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo mà còn phù hợp với cam kết của Việt Nam tại COP26 về mục tiêu đưa phát thải ròng về “0” vào năm 2050. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam theo hướng “xanh – sạch – chất lượng – bền vững”.

Tái định hình ngành lúa gạo theo hướng bền vững

Tuy vậy, quá trình triển khai đề án vẫn còn nhiều thách thức, đó là một số địa phương còn lúng túng trong tổ chức thực hiện; hạ tầng thủy lợi, đặc biệt là thủy lợi nội đồng, chưa đáp ứng yêu cầu sản xuất. Việc xử lý rơm rạ sau thu hoạch cũng còn nhiều hạn chế.

Bộ trưởng Trần Đức Thắng đặc biệt lưu ý vấn đề xử lý rơm rạ sau thu hoạch, coi đây là khâu quan trọng để giảm phát thải và thúc đẩy phát triển nông nghiệp tuần hoàn. Ngoài ra, năng lực tổ chức sản xuất của một số hợp tác xã và doanh nghiệp vẫn còn hạn chế; nguồn lực tài chính xanh và các cơ chế hỗ trợ cho các mô hình giảm phát thải cần tiếp tục được thúc đẩy mạnh mẽ hơn.

Để đề án tiếp tục được triển khai hiệu quả và đi vào chiều sâu, Bộ trưởng Trần Đức Thắng đề nghị các bộ, ngành, địa phương và các đơn vị liên quan tập trung thực hiện nhiều nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.

Trong đó, Bộ Tài chính được đề nghị phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm hoàn thiện thủ tục trình phê duyệt dự án “Hỗ trợ hạ tầng và kỹ thuật cho lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL”, sử dụng vốn vay IBRD từ World Bank, đồng thời bố trí nguồn lực triển khai các nhiệm vụ của đề án theo Quyết định 1490/QĐ-TTg.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được đề nghị tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng bố trí nguồn vốn ưu đãi, tạo điều kiện cho doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân tiếp cận tín dụng phục vụ sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Trong khi đó, Hội Nông dân Việt Nam và Liên minh Hợp tác xã Việt Nam tiếp tục đồng hành với các địa phương trong tuyên truyền, hướng dẫn nông dân tham gia đề án và thúc đẩy phát triển các hợp tác xã kiểu mới.

Đối với các địa phương, Bộ trưởng đề nghị chủ động xây dựng kế hoạch mở rộng diện tích áp dụng quy trình canh tác bền vững, phù hợp với từng vùng sinh thái; bố trí kinh phí triển khai các hoạt động từ năm 2026 để nhân rộng mô hình theo kế hoạch đã đăng ký.

Các địa phương cũng cần đầu tư nâng cấp hệ thống thủy lợi nội đồng, phát triển các mô hình tưới tiết kiệm nước như AWD, đồng thời cải thiện hạ tầng kho chứa và logistics nhằm giảm thất thoát sau thu hoạch.

Bên cạnh đó, cần tăng cường liên kết doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân theo chuỗi giá trị, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, đồng thời nâng cao nhận thức của người dân về sản xuất lúa bền vững và xử lý rơm rạ sau thu hoạch.

Theo Bộ trưởng Trần Đức Thắng, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tái định hình ngành hàng lúa gạo theo hướng hiện đại, bền vững và có trách nhiệm với môi trường.

Ông kêu gọi các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân tiếp tục chung sức, đổi mới sáng tạo, quyết tâm triển khai thành công đề án, qua đó góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, nông dân giàu, nông thôn văn minh và hiện đại.